Generalgouvernement - Generalne Gubernatorstwo 1939-45

We wrześniu 1939 roku zasoby Banku Polskiego ewakuowano przez Rumunię do Francji, następnie zaś do Wielkiej Brytanii, gdzie pozostały przez cały okres wojny. Razem z zasobami pieniężnymi za granicę wywieziono także projekty matryc co uniemożliwiło Niemcom wznowienie druku pieniądza.

Pozostałą w kraju infrastrukturę Banku Polskiego przejęła niemiecka Reichskreditkasse. Władze okupacyjne na terenach anektowanych do III Rzezy (Śląsk, Pomorze, Wielkopolska i część województw centralnych) przeprowadziły konwersję złotego na markę w stosunku 2 do 1. W utworzonym z reszty zajętych ziem Generalnym Gubernatorstwie generalny gubernator Hans Frank powołał 15 grudnia 1939 roku Bank Emisyjny w Polsce -instytucję emisyjną z siedzibą w Krakowie. Zależny był on od banku Rzeszy i został zobowiązany do obsługi pieniężnej władz okupacyjnych oraz kas publicznych Generalnego Gubernatorstwa zarówno w obrocie gotówkowym i bezgotówkowym.

Wprowadzanie pieniądza okupacyjnego następowało fazowo. W okresie pomiędzy X 1939 a IV 1940 w obiegu pozostawały przedwojenne złotówki, przy czym rozporządzeniem ze stycznia 1940 r. wycofano z obiegu najwyższe nominały banknotów -100 i 500 złotowe. W ich miejsce wprowadzono do obiegu banknoty 100 złotowe z emisji 1932 i 1934 r. z nadrukiem Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete - Generalne Gubernatorstwo dla zajętych polskich obszarów.

1939 r. PRZEDRUK BANKNOTU 100zł

Wszystkie polskie banknoty przedwojenne, w tym również 100 złotówki z nadrukiem, przestały być środkiem płatniczym z dniem 20 maja 1940 roku.

W zamian Bank Emisyjny wprowadził do obiegu okupacyjne złotówki w dwóch emisjach:

Emisja I - z datą 1 marca 1940 r. dotyczyła nominałów 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych
Emisja II - z datą 1 sierpnia 1941 r. dotyczyła nominałów 1, 2, 5, 50 i 100 złotych.

Banknoty projektował Leonard Sowiński na podstawie wzorów przedwojennych, usuwając jednak ze znaków wodnych elementy patriotyczne - postacie historyczne władców i wodzów polskich. Zastąpiono je wizerunkami anonimowych ludzi lub ornamentami i cyframi. Z banknotu 100 zł  zniknęła podobizna Józefa Poniatowskiego, całkowitej zmianie uległ najwyższy 500 złotowy nominał. Umieszczono na nim popiersie górala.

Pierwszą emisję drukowano w wytwórni wiedeńskiej Giesecke & Devrient, drugą już w Generalnym Gubernatorstwie w Zakładach Graficznych Banku w Krakowie. Banknoty okupacyjne pospolicie nazywano "młynarkami" od nazwiska prezydenta Banku Emisyjnego, Feliksa Młynarskiego, którego podpis widnieje na banknotach.

Pod koniec wojny w skutek pogarszającej się sytuacji gospodarczej władze GG przygotowały projekt banknotu o nominale 1000 zł, który nie zdążył wejść do obiegu. Był to portret „krakowiaka” w kapeluszu z cechami nordyckimi.

Urzędowy kurs wymiany ustanowiono na poziomie 2 złote = 1 reichsmark, uprzywilejowując w ten sposób markę niemiecką. Po przyłączeniu do GG dystryktu Galicja przyjęto kurs wymiany 1 złoty = 5 rubli. W następnych latach powiększała się dysproporcja na niekorzyść złotego, na czarnym rynku płacono za reichsmarkę kolejno 4 złote (1941-1942) i 3 złote (1943), aby w 1944 powrócić do kursu 1,8 złotego za markę. Przedwojenne banknoty Banku Polskiego podlegały wymianie w stosunku 1:1 na nowe banknoty okupacyjne emitowane przez Bank Emisyjny w Polsce.

Złotówki okupacyjne Banku Emisyjnego straciły ważność 10 stycznia 1945 roku na mocy dekretu PKWN. Władze Polski Ludowej wymieniały je na nowe pieniądze w stosunku 1:1, ale tylko w ilości 500 zł na osobę.