Znaczki premiowe Generalnego Gubernatorstwa

Zaraz po utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa w X 1939 roku, władze okupacyjne przejęły cały majątek Rzeczypospolitej, w tym także monopole oddając je pod kuratelę Generalnej Dyrekcji Monopoli Generalnego Gubernatorstwa.

W porozumieniu z Głównym Wydziałem Wyżywienia i Rolnictwa na przełomie 1939/40 roku urzędy te wprowadziły reglamentację produktów przez siebie wytwarzanych, przeznaczając je niemal całkowicie na potrzeby gospodarki wojennej.

 

Tym samym odcięto ludność cywilną Generalnego Gubernatorstwa od wyrobów spirytusowych, tytoniowych i produktów przemysłowych. Jednocześnie władze III Rzeszy chcąc zapewnić swoim żołnierzom i ludności względny poziom wyżywienia potrzebowały ogromne ilości pełnowartościowych produktów spożywczych. Ich źródłem stały się w głównej mierze okupowane terytoria Rzeczypospolitej.

Aby zwiększyć (oprócz obowiązkowych kontyngentów) dostawy produktów rolnych władze GG zaproponowały dodatkowe profity dla rolników za dostarczanie zbóż, kartofli, pasz itp. Zachętą do zwiększenia dostaw były talony na trudno dostępne produkty spirytusowe, tytoniowe i przemysłowe.

 


 

I AKCJA PREMIOWA 1942/1943

Pierwszą Akcję Premiową rozpoczęto latem 1942 roku. Za dostarczenie określonej ilości swoich produktów rolnicy otrzymywali towary monopolowe i przemysłowe na podstawie KARTY PUNKTOWEJ (Punktschein) lub KARTY PREMIOWEJ (Prämienscheine) na dany towar. Przydział danego towaru reglamentowanego był przywiązany do określonego produktu dostarczanego przez dostawcę, a Rozdziałem kart punktowych zajmował się starosta.

01

KARTA PREMIOWA I AKCJI PREMIOWEJ

Znaczek posiada wydrukowaną liczbę punktów i rodzaj towaru premiowego - tu 1 punkt oraz TEKSTYLIA (spinstoffwaren





II AKCJA PREMIOWA 1943/1944

W następnym roku rozpisano kolejną akcję premiową wg zmienionych zasad:

A. Karty punktowe zastąpiono znaczkami premiowymi (Prämienmarke) na 7 artykułów premiowych którymi były:

  • wyroby alkoholowe (trinkbranntwein)
  • papierosy (zigaretten)
  • tekstylia (textilwaren)
  • skóra (lader)
  • artykuły gospodarstwa domowego (haushaltwaren)
  • mydło i środki piorące (waschmittel)
  • artykuły metalowe (eisen)

B. Dostarczone w ramach akcji premiowej produkty dostawca otrzymywał należne znaczki premiowe na wszystkie 7 grup produktów premiowych - na 10 punktów premiowych przypadało: po 2 punkty na tekstylia, wódkę i papierosy oraz po 1 punkcie na pozostałe artykuły.

C. Jednostką rozrachunkową którą można było wymienić na jednostki premiowe było 100 kg produktów (kartofle, zboża, produkty ogrodnicze, bydło, ryby) lub ilość dostaw mleka w miesiącu. Za każde 100 kg przysługiwało 100 jednostek premiowych, a te kolei można było wymienić na 10 punktów premiowych przydzielanych w odpowiednich znaczkach premiowych.

D. Za każdy punkt premiowy przysługiwało odpowiednio:

  • 1/4 kg żelaza
  • 1/4 litra wódki
  • 15 szt. papierosów
  • skóra - ilość odpowiadająca wartości 1zł
  • środki piorące - ilość odpowiadająca wartości 1zł
  • art. gospodarstwa domowego - na wartość 0,5zł
  • tekstylia - w zależności od towaru

W II akcji premiowej posługiwano się dwoma wydaniami znaczków premiowych z lat 1943 i 1944. Oba wydania sporządzono w formie arkuszy 100- znaczkowych (10x10) zawierające znaczki premiowe jednej z wartości z 7 opisanych wyżej kategorii.


 

WYDANIE I Z 1943 ROKU

Oznaczenia znaczki wydrukowano tylko w języku niemieckim. Zawierały 6 nominałów 1, 2, 5, 10, 20 i 50 punków, oraz trzy różne rozmiary - zależnie od nominału:
1 i 2 punkty - 24x18 mm
5 i 10 punktów - 35x26 mm
20 i 50 punktów - 46x34 mm
Znaczki tego wydania mają czarne cyfry kontrolne pozycji w arkuszu umieszczone w prostokątnym okienku w prawym dolnym lub górnym rogu (w zależności od produktu). Wszystkie znaczki są ząbkowane i nie gumowane.

ZNACZKI WARTOŚCI 1 PUNKTU

01 02 03
04 05 06
07

 


ZNACZKI WARTOŚCI 2 PUNKTÓW

01 02 03
04 05 06
07

 

ZNACZKI WARTOŚCI 5 PUNKTÓW

01 02 03
04 05 06
07


ZNACZKI WARTOŚCI 10 PUNKTÓW

01 02 03
04 05 06
07

 

ZNACZKI WARTOŚCI 50 PUNKTÓW

01 02 03
04 05 06
07

 


 

WYDANIE II Z 1944 ROKU

Na znaczkach z tego wydania są również napisy po polsku, a najwyższy nominał emisji to 20 punktów. Wszystkie nominały są jednakowego rozmiaru - odpowiadają wielkością dwóm najwyższym nominałom z pierwszego wydania tj. 46x34 mm. Znaczki występują w odmianie ciętej (rzadszej) oraz ząbkowanej. Znaczki z tego wydania posiadają czarne oznaczenia kontrolne pozycji w arkuszu oraz czarną wartość punktową z prawej strony.

 

ZNACZKI WARTOŚCI 1 PUNKTU

01 02
03 04



 

ZNACZKI CIĘTE WARTOŚCI 1 PUNKTU

01 02 03
04 05 06 

 

ZNACZKI WARTOŚCI 2 PUNKTÓW

01 02
03 04
 05

 

ZNACZKI WARTOŚCI 5 PUNKTÓW

01 02 03
04 05 06
 07

 

ZNACZKI WARTOŚCI 10 PUNKTÓW

01 02

 


 

INNE WYDANIA Z 1944 ROKU


Oprócz opisanego wyżej wydania w 1944 władze GG wydały także dodatkowe bony premiowe o wymiarach 60x40 mm z napisami po polski i niemiecku. Sporządzono je w arkuszach liczących 25 znaczków jednej wartości i jednego produktu premiowego. Dodano również nowy produkt premiowy - cukier (zucker). Znane są nominały tych znaczków 1/2, 1 oraz 2 punkty.

01

ZNACZEK PREMIOWY NA CUKIER

Znaczek posiada wydrukowaną liczbę punktów i rodzaj towaru premiowego - tu 1 punkt oraz CUKIER(zucker)


Bibliografia:
Zaborowski Jan, Revenue, Znaczki Premiowe G.G., [w:] Filatelista Nr 7-8, 9, 10/1997
Tokar Jerzy, Talony premiowe GG, znaczki fiskalne i inne [w:] Filatelista Nr 5/1999